Spomenik Stevanu Filipoviću – jedan od simbola Valjeva

Po čemu je Stevan Filipović svetski poznat i šta ga je uvrstilo među velikane čija se fotografija čuva u Ujedinjenim nacijama?

Stjepan – Stevo Filipović (1916–1942), revolucionar i borac protiv fašizma, obešen je u centru Valjeva 1942. godine. Fotografija njegovog pogubljenja, sa podignutim rukama i stisnutim pesnicama, kao simbol borbe protiv fašizma, postavljena je u prirodnoj veličini u sedištu Ujedinjenih nacija u Njujorku.

Pred ovom fotografijom kleknuo je indijski državnik Nehru odajući poštovanje mladom heroju i rekao: „Kakav moral pod omčom. Ovaj čovek je prekoračio granicu smrti“.

Spomenik – simbol grada

Fotografija je poslužila kao inspiracija vajaru Vojinu Bakiću da napravi veličanstven spomenik na brdu Vidrak iznad Valjeva, jedan od simbola grada.

Kada je početkom devedesetih godina prošlog veka počeo građanski rat i raspad SFRJ, na meti se našlo i ovo spomen-obeležje. Bista u centru grada, postavljena na mestu gde je izvršeno herojevo vešanje, od 1991. do 1994. godine nekoliko puta je rušena, te je lokalna vlast bila primorana da je deponuje u magacin komunalnog preduzeća.

Za najveći broj građana Valjeva bilo je uvredljivo kada su i na bisti i na spomeniku na brdu Vidrak videli neprikladne natpise i iscrtane kukaste krstove. Stevanovi saborci su razmišljali da organizuju dežurstva kako bi sprečili vandale u toj nerazumnoj nameri.

Još gore Stevan je prošao u svom rodnom Opuzenu. U noći između 17. i 18. jula 1991. godine minirano je spomen-obeležje na kojem je prikazan heroj ispod vešala, rad vajara Mire Vuce i Stjepana Gračana. Protiv lica koja su počinila ovo delo, iako su bila poznata lokalnom stanovništvu, nikada nije podneta krivična prijava. Spomenik do danas nije obnovljen.

Na sreću, strasti su se smirile i danas kod spomenika Stevana Filipovića mladi Valjevci sve češće ugovaraju ljubavne sastanke, na koje odlaze bez spreja i ambicija da naruže heroja.

Biografija

Stevan Stjepan Filipović bio je jedno od petoro dece Ante Filipovića iz Opuzena u Hrvatskoj. Posle završenog drugog razreda napušta dalje učenje u Muškoj građanskoj školi u Mostaru. Iz kragujevačkog Vojnotehničkog zavoda 1940. godine dolazi u Valjevo, gde se brzo uključuje u ilegalni partijski rad. Brzo napreduje, stiče poverenje i reputaciju među saborcima, tako da pre hapšenja i smaknuća postaje partizanski komandant Pocerskog bataljona.

O knjizi Stevan Filipović

Život i delo Stevana (Stjepana, Stipana, Steve) Filipovića opisanisu u knjizi Stevan Filipović: istina o istorijskoj fotografiji, koja je objavljena 2012. godine u Beogradu. U njoj je opisano kako je nastala istorijska fotografija, ko je njen autor čiji je identitet bio vod velom tajne decenijama, iznet niz podataka o mladom heroju koji je postao simbol borbe za slobodu, otpora i prkosa.Knjiga je ilustrovana sa 78 fotografija na kojima su prikazane retke slike iz života Stevana Filipovića, dokumenta iz arhivske građe, spomenici, ploče, umetnička dela i ekskluzivni snimci na kojima su svedoci sa vešanja snimljeni 22.maja 1942. godine u Valjevu.

U nekom herojskom dobu o njemu bi živele legende i pripovedale se priče, a ovo naše doba raskola i isključivosti lako zaboravlja junake. Da bismo cenili i pravilno koristili ono što danas imamo, moramo se ponekad setiti istorije našeg grada i našeg naroda…

Izvor:Internet

Fotografije: Politikin zabavnik i Open Minded Fest

Povezane objave