Romi, naši prijatelji i komšije

Romi su naši prijatelji i komšije. Danas objavljujemo zanimljiv članak na temu istorije i kulture Roma na ovim prostorima, koji je priredio Stefan Mitrović.

Istorija Roma

Romi su tradicionalno nomadski narod. Veruje se da su napustili Indiju oko 1000. godine i da su prošli kroz zemlje koje su danas obuhvaćene granicama Avganistana, Irana (nekadašnje Persije), Jermenije i Turske. Deo Roma i danas živi na istoku, čak u Iranu, uključujući i neke koji su se selili ka Evropi i potom se vratili.

Početkom 14. veka Romi dolaze na Balkan, a početkom 16.veka se sele sve do Škotske i Švedske. Neki Romi su se selili ka jugu kroz Siriju ka Severnoj Africi, dolazeći u Evropu preko Gibraltara. Oba ogranka migracije su se srela u današnjoj Francuskoj.

Foto: blic.rs
Romski jezik je jedina “knjiga” koju su Romi poneli iz Indije. Romski jezik i njegovi dijalekti srodni su jeziku plemena Dardi i Kafistranu, kao i jeziku plemena Hidukušu u Indiji. Po svojoj osnovi, on predstavlja varijantu Pali jezika, koji je razvijena forma Sanskrita.

Romanosrpski jezik ili romsko-srpski jezik je mešani jezik u kome učestvuju elementi srpskog jezika sa jedne strane i romskog sa druge. Ovaj jezik govore Romi u Srbiji.

Oktobra 2005. godine objavljena je prva gramatika romskog jezika u Srbiji, koju je napisao lingvista Rajko Đurić.
U Londonu je 8. aprila 1971. godine održan Prvi svetski kongres Roma i na njemu je prvi put u istoriji usvojen naziv Rom, priznata romska zastava i romska himna. Od tada se 8. april obiležava kao Svetski dan Roma.

Kakva je i šta sadrži romska zastava?

Na njoj je plavom bojom predstavljeno nebo, kao simbol slobode, bezgraničnog prostranstva i života pod vedrim nebom.
Zelenom bojom je predstavljena trava, put, drum, kao simbol života koji je obeležen stalnim putovanjem, na putu bez granica koji je uvek „otvoren“ Romima.I na kraju, crveni točak predstavlja simbol stalnog kretanja i života na točkovima.

Romska nošnja je tradicionalno protkana šarenolikošću i jakim bojama, koje oslikavaju jake emocije.
Crna simboliše žalost, crvena strast, bela slobodu kretanja, kao i zelena i plava koje simbolizuju nebo i zemlju na kojoj se nalaze.
Volimo ples i muziku, s ponosom kaže svaki Rom, a naša himna je,,Đelem, đelem“ koja govori o beskonačnom putovanju Roma (čoveka) i o konačnom ujedinjenju.

Poslušajte pesmu u izvođenju fantastične Esme Redžepove: https://www.youtube.com/watch?v=DCppbMACM6E

Muzika je sastavni deo Roma od davnina

Mi smo po prirodi veseo narod i muzika je nešto što smo prihvatili kao deo sebe. Kroz istoriju romski narod je ostavio veliki broj poznatih muzičara i umetnika.
Pored naše izvorne, romske muzike, prihvatali smo i muziku drugih naroda i dali svoj pečat u novim muzičkim pravcima. Igra i pesma su deo duše svakog Roma.

Poznati Romi

Jedan od njih je svakako Django Reinhardt. Smatran je jednim od prvih ozbiljnih džez gitarista u Evropi koji je jedan od tvoraca novog pravca u džezmuzici, tzv. Gipsy Jazz .

Na našim prostorima imamo izvrsne muzičare, kao što su Šaban Bajramović, Esma Redžepova, Feat Sejdić i mnogi drugi…

Romi valjevskog kraja

Ne smemo a da ne spomenemo ljude koji su svojim zalaganjem i trudom predstavljali ili bili deo sportskog, kulturnog i umetničkog života grada Valjeva.

Gospodin Milan Ristić Uča je prvi među školovanim Romima koji je na prostoru valjevskog kraja ostvario visoko obrazovanje. Na taj način dao primer za budućnost i značaj obrazovanja.

Milorad Petrović – Grba bio je violinista. Jedan od najčuvenijih muzičara iz Gornje Grabovice. Živeo je 79 godina. Preminuo je 1993. godine.

Slobodan Maksimović – Regi je osnivač prvog romskog Kulturno-umetničkog društva ,,Regina’’.
Iako se dugi niz godina bavio kulturno-umetničkim radom sa ,,KUD Regina’’ beleži zapažene rezultate i nagrade. KUD Regina je osnovan 2003. godine a u rad je uključen veliki broj mladih. Na takmičenju u Sofiji proglašeni su za najbolje romsko KUD u Evropi.

Bora Gračanin – istaknuti muzičar i nastavnik u ekonomskoj školi. Veliki boem i sastavni deo valjevskog muzičkog zivota. Preminuo 2016. godine.

Foto: Facebook

Najbolji sportisti

Dragan Danić rodjen je 1958. godine. Sa 16. godina odlazi u Bokserski Klub Metalac iz Valjeva gde uz trenera Slobodana Lazića uči prve bokserske veštine. Pokazavši ogroman talenat 1975. godine ulazi u prvi tim i beleži veomazapažene rezultate. Pobednik pojedinačnog prvenstva Beograda 1975. godine.

Prvak Beograda 1980. godine osvojivši pehar. Na turniru između selekcije Jugoslavije iselekcije novinara 1983. godine odnosi pobede za selekciju novinara pobedivši nekoliko reprezentativaca. 1980. godine osvajač bronzane medalje na turniru V. Prohaska – Čehoslovačka. Dve i po godine bez poraza! 

Dragan je 1976. godine uvršten na širi spisak reprezentacije Jugoslavije za Olimpijske igre u Montrealu. Iako je bio mlad bokser, rezultatima koje je pokazivao stekao je pravo da se takmiči u seniorskoj kategoriji.
Sve ovo je jedan mali deo velike sportske karijere Dragana Danića koji je svojom sportskom, kao i ljudskom veličinom ispisao stranice sportske istorije Valjeva i bivše Jugoslavije.

Zoran Maksimović – rođen je 1960. godine. Uz svog prijatelja a kasnije i saborca Dragana Danića odlazi u BK Metalac i zajedno sa trenerom Slobodanom Lazićem – Cimerom započinju svoj bokserski put. Zoran veoma brzo kreće u pohod na pehare i medalje.

Postaje prvak Beograda 1977. godine. Na Balkanskom šampionatu u Bugarskoj osvaja srebrnu medalju.
Na turniru olimpijskih nada u Rijeci osvaja zlatnu medalju. 1978. godine našao se u TOP 10 najboljih sportista Jugoslavije lista ,,Sport’’.

1980. godine proglašen je za najboljeg sportistu Valjeva u pojedinačnoj kategoriji a BK Metalac u ekipnoj konkurenciji. Najbolji sportista grada Valjeva 1980. godine.
Zoran Maksimović osvajač je preko 20 zlatnih medalja na međunarodnim i državnim prvenstvima i takmičenjima. Svojim rezultatima pokazao je da se trudom i vrednim radom sve može postići, a svojim ličnim, ljudskim kvalitetima, ponos je svoje porodice.

 

Autor: Stefan Mitrović

Povezane objave