Manastir Mileševa – kosmički simbol mira, vanvremenski Beli anđeo i Sveti Sava

“Ništa što je Đoto stvorio ne može se porediti sa lepotom Anđela iz srpske kraljevske zadužbine, manastira Mileševe”. Artur Evans, britanski putopisac

Evropski putopisci o Mileševi

Zadivljeni lepotom bele Mileševe, evropski putopisci opisivali su ovu veliku svetinju kao muzej vizantijskog slikarstva, prosvetiteljstva i riznicu brojnih umetničkih blaga.

 

Zadužbinu je podigao Nemanjin unuk, kralj Vladislav Nemanjić, uz podršku svog strica Svetog Save, koji je ovde voleo da boravi za života, a među manastirskim zidinama Sveti Sava je pronašao svoje večno utočište.

Čudesni manastir i slavna mileševska riznica i biblioteka, koju je osnovao Sveti Sava kao jedan od centara prosvetiteljstva, osam vekova dele sudbinu srpskog naroda.
Nekoliko puta su paljeni, rušeni, pljačkani, a brojna kulturno-umetnička blaga rasuta su svuda po svetu.

Pretrpeli su brojna druga iskušenja, zemljotrese, poplave, a njeni monasi su ubijani i proterivani. Od nekoliko crkava koje su bile u sastavu manastirskog kompleksa opstala je samo jedna, Crkva Svetog Vaznesenja Gospodnjeg, a ono što je sačuvano ostavlja bez daha.

Simboli manastira – Sveti Sava i freska Belog anđela

Prvi srpski prosvetitelj, osnivač srpske crkve i prvi srpski arhiepiskop, svetitelj, pokrovitelj i čudotvorac Sveti Sava simbol je Mileševe.
Istoričari kazuju da je svetitelj voleo da piše na terasi predvorja mileševske Vaznesenske crkve.
Posle njegove smrti u Trnovu, kralj Vladislav je jedva uzeo od Bugara ostatke svog strica, čije je telo sahranjeno u manastirskoj priprati (predvorju crkve, ulazni deo odeljen zidom od centralnog dela crkve).

Biografi Nemanjića su zapisali da su se vrlo brzo na grobu ukazali čudni znaci i iz njega je izvađeno nepropadljivo telo Svetog Save, koje je stavljeno u otvoreni sarkofag da bi vernici mogli da ga vide.

Sveti Sava još za života je poštovan kao svetac i čudotvorac, a narod se posle njegove smrti skupljao nad moštima svetitelja da traži pomoć i utehu.
Plašeći se pobune, Turci su preneli čudotvorne mošti u Beograd i spalili ih na Vračaru. Spaljivanje moštiju Svetog Save ne samo da nije ugasilo nacionalnu svest, nego ju je još više ojačalo.

Simboli nade, vere, ljubavi – Sveti Sava i Beli anđeo – simboli su veličanstvene Mileševe koja je zadivila svet.
Negde sam pročitala da je sudbina ove svetinje prava hrišćanska metafora o nadi i veri, koja je najlepše i najstrastvenije zabeležena u liku Belog anđela, koji ženama mironosnicama pokazuje prazan grob iz koga je vaskrsao Hrist.


Istoričari umetnosti su o vanvremenskoj fresci zabeležili: “Mileševski slikar je na slici Belog anđela na Hristovom grobu ostvario toliki stepen lepote umetničkog dela da on u isto vreme pobuđuje divljenje savršenstvu i istinsku nadu”.

Vikipedija o manastiru Mileševa

Vikipedija kaže: Manastir Mileševa je srpski srednjovekovni manastir. Nalazi se na šestom kilometru od Prijepolja na reci Mileševci. Raški po stilu, podigao ga je kralj Stefan Vladislav (1234—1243) u prvoj polovini XIII veka kao svoju zadužbinu, a u njoj je i sam sahranjen.

Manastir predstavlja nepokretno kulturno dobro kao spomenik kulture od izuzetnog značaja.

U priprati, koju je kralj Vladislav dogradio 1235. godine, položio je mošti svog strica Svetog Save. Njih su Turci 1594. godine prilikom osvajanja preneli na Vračar (Beograd) i spalili, u pokušaju da slome srpski duh.
Manastir je nastao u vreme Latinskog carstva, kada i nastaje takozvani „plastični stil“, koji se odlikuje monumentalnošću, izbegava dekorativnost i naginje formama klasične antike.

U manastirskoj crkvi 1377. godine za kralja Srbljem i primorjem krunisan je Tvrtko I Kotromanić, sestrić cara Dušana.
Stefan Vukčić Kosača se u njoj 1446. godine proglasio hercegom od Svetog Save, po čemu je Hercegovina dobila ime. Sarkofag Svetog Save je obnovljen 2003. godine radom vajara Rajka Blažića.

Freske Mileševe se ubrajaju među najbolja evropska ostvarenja 13. veka, a od njih najpoznatiji je Beli anđeo, koja je u sklopu freske Mironosnice na Hristovom grobu.
Pored Belog anđela, druga remek-dela su Bogorodica iz Blagovesti i ktitorska kompozicija sa portretom kralja Vladislava. Ova dela takođe predstavljaju i najveće domete slikarstva tog doba u Evropi.

Najlepša poruka svetu i kosmički simbol mira

Tokom emitovanja prvog satelitskog prenosa video-signala 1962. godine, između dva kontinenta, Evrope i Amerike, među prvim kadrovima emitovana je slika Belog anđela iz Mileševe, iz komunističke Jugoslavije.
Isti signal kasnije je poslat u svemir, a Beli anđeo širom sveta je prepoznat kao simbol mira.

Više o izuzetnoj svetinji, manastiru Mileševa, možete pročitati na sajtu manastira: http://www.mileseva.com/
I na sajtu: http://www.zaduzbine-nemanjica.rs/manastir-Mileseva/index.htm

Priredila: Rada Sević

Povezane objave