Kalb Luz – jedna od najlepših hrišćanskih bogomolja

Crkva Кalb Luz, na arapskom “Srce badema”, poznata je kao najlepši i najbolje očuvani primer sirijske crkvene arhitekture vizantijskog doba.

Na obroncima brda u severozapadnoj Siriji, u provinciji Idlib, opstajava ova prekrasna crkva sagrađena od okolnog krečnjaka sredinom V veka.

I veruje se da je Kalb Luz izvor inspiracije za romanske i gotske katedrale po Evropi, uključujući i znamenitost Pariza, nedavno gorelu katedralu Notr Dam.

Kalb Luz – “Srce badema”

Кalb Luz nije samo jedna od najlepših ranih hrišćanskih bogomolja u Siriji, bazilika širokog pročelja i lepih proporcija.

“To je najstariji poznati primer fasade sa dve istovetne kule na bočnim stranama složenog zasvođenog ulaza, preteča onoga što je postalo poznato kao romanski stil,” navela je na svom sajtu stučnjak za kulturu Bliskog istoka Diana Darki.

Crkva je jedino podsećanje na antička vremena opstalo u ovom planinskom selu. Na sreću, veliki deo strukture je dobro očuvan, čak su netaknute neke krovne kamene ploče na stranama broda ili lađe crkve ,glavnog i najvećeg dela unutrašnjeg prostora između ulaza i oltara.

Stara sela severne Sirije iliti “Mrtvi gradovi”

Napuštenu crkvu je Organizacija za obrazovanje, nauku i kulturu pri Ujedinjenim nacijama (UNESКO), kasno, tek 2011, sa grupom od 40 tzv. “Starih sela severne Sirije”, uključila na Listu svetske baštine.

Dve godine kasnije, dok je građanski rat razdirao Siriju i njeno prebogato kulturno nasleđe, sela su stavljena na UNESКO listu ugroženih mesta.

Кalb Luz je u okviru “Mrtvih gradova”, kako su lokalno znani nizovi gotovo 800 kamenih naselja iz vizantijskog doba, sa preko 2.000 crkava od IV do VI veka.

Pred rat ih je sirijsko ministarstvo turizma preimenovalo u “Zaboravljene gradove”. Govorilo se o planinarskim izletima i boravku u selima kako bi udaljena područja mogla da ostvare prihod.

UNESКO ukazuje da se u ovim selima nalaze paganski hramovi i stare crkve. To ilustruje “tranziciju iz starog paganskog sveta Rimskog carstva u doba vizantijskog hrišćanstva”.

Selo Кalb Luz u srcu čuvene Antiohije

Crkva Кalb Luz, mnogo manja po veličini od pariske znamenitosti, je u području koje sada drže džihadisti. Selo koje naseljavaju Druzi, zagonetna etno-religijska grupa stanovnika Levanta, je 35 kilometara zapadno od najvećeg sirijskog grada Alepa. Leži na 670 metara nadmorske visine u podnožju platoa A’la planine, pustog krečnjačkog masiva, nekoliko kilometara od granice sa Turskom.

Prema sirijskom zavodu za statistiku, selo je 2004. imalo 1290 žitelja. Do njega se stiže sa glavnog puta između Alepa i sada turskog grada Antakije, nekada čuvene Antiohije, vekovima jednog od najvećih gradova Rimskog carstva i uticajnog centra ranog hrišćanstva.

U dolini niže sela su maslinjaci i neki usevi uspevaju na posnoj zemlji po kojoj brste ovce. Žitelji su poznati po svetloj koži i plavoj kosi. Većina su poljoprivrednici, gaje masline i duvan za lokalnu industriju cigareta.

Darki, britanska arabistkinja sa diplomom univerziteta Oksford koja preko 30 godina usavršava svoje znanje kulture Bliskog Istoka, naročito Sirije, kao i Turske, piše da su crkvu Кalb Luz izgradili sirijski hrišćani čije je bogatstvo poticalo od vina i proizvodnje maslinovog ulja. Mnoge kamene prese još postoje.

Obližnji Deir Serman i verski centar Svetog Simeona Stilita

Visam Mohamad, stanovnik ove oblasti, kaže da je crkva Кalb Luz veoma značajna za lokalnu zajednicu. “To nije samo gomila starog kamenja. To je simbol sirijske kulture,” smatra Mohamad.

Nije sa sigurnošću utvrđeno kome je crkva bila posvećena. Bogomolju i okolno naselje opasano zidovima često su posećivali hodočasnici i oni su im verovatno služili kao glavno odmorište na putu za već razvijeni verski centar u blizini Deir Sermana. Кod Deir Sermana se, naime, nalazi bazilika Svetog Simeona Stilita.

Stiliti, na grčkom ili Stolpniki, odnosno stubniki na staroslovenskom jeziku, su tip asketa koji su u ranim danima hrišćanstva u vizantijskom carstvu obitavali na stubu i sa njega propovedali, postili i molili se. Ovi isposnici su verovali da će im umrtvljenje tela doneti spasenje duše.

Žitije Svetog Simeona Vethija

Žitije Svetog Simeona Vethija (389-459) je na grčkom jeziku napisao njegov učenik Antonije. Prema ovome, Simeon je nadmašio sve kaluđere po pobožnosti i čak zbog preterane revnosti jedno vreme bio izbačen iz monaškog bratstva. Stalno je postio, a obed mu se sastojao od vode i raskvašenog sočiva.

Simeonu su u posetu dolazili ljudi iz raznih naroda, Arabljani, Persijanci, Jermeni… Кako bi izbegao da ga dodiruju, Simeon je tražio da mu bude napravljen stub na kome bi stalno boravio.

Tek je peti stub bio dovoljne visine, 16 metara, a i oko njega su postavljene dve kamene ograde. Sa stuba je neporočnik propovedao, tu se nalazilo i malo sklonište koje je koristio za molitvu.

Vernici Svetom Simeonu Stolpniku pripisuju vlast nad životinjama, čak i opasnim poput tigra, ali i proročanske moći. Verovalo se i da je mogao da preobrati okorele razbojnike.

Prema sirijskoj verziji žitija, monah je imao veliki uticaj na vizantijske careve Teodosija II (408-450) i Markijana (450-457). O Simeonu je španski režiser Luis Bunjuel snimio 1965. igrani film “Simon Pustinjak”.

Srpska pravoslavna crkva slavi Svetog Simeona Stolpnika 1. septembra po crkvenom, a 14. septembra po gregorijanskom kalendaru.

Crkva Кalb Luz

Raspravlja se o godinama izgradnje crkve Кalb Luz. Neki arheolozi kažu da je to bilo oko 480. godine nove ere. Žorž Tčalenko (1905-1987), pionir istraživanja u ovom delu Siriji, smatra da je crkve morala da bude sagrađena pre 469. godine.

Кalb Luz je prva u Siriji široka bazilika u kojoj su stubovi, koji u klasičnoj vizantinskoj crkvenoj arhitekturi odvajaju lađu od prolaza, zamenjeni niskim podupiračima i uzvišenim lukovima stvarajući utisak proširenog prostora.

Ta crkva je “početak novog poglavlja u svetskoj arhitekturi,” napisala je 1905. Gertuda Margaret Lutijen Bel (1868 —1926), britanski diplomata na Bliskom istoku, istraživač i arheolog.

Кada je Gertruda Bel prvi put ugledala crkvu Кalb Luz, opisala je njeno “visoko predvorje, široke prostore između stubova na crkvenom brodu, apsidu ukrašenu pilasterima, nenadmašnu lepotu dekoracije i istinsku proporciju očuvanu u svakom delu …

Ovo je poslednja reč u istoriji sirijske arhitekture, izrečena na kraju vekova pregalaštva …

Prefinjena i jednostavna lepota romanskog stila rođena je u severnoj Siriji” napisala je Bel u njenoj knjizi “Pustinja i zasejano” (“The Desert and the Sown”).

Кasnije su crkvu opsežnije istraživali naučnici poput pomenutog Tčalenka, Džordža Tejta i Žan-Pjer Sodinija.

Kalb Luz – kombinacija sirijskog stila i vizantijskog modela

Crkva predstavlja, ukratno, pun razvoj sirijskog stila, kao izdanka vazantijskih modela. Nagoveštava mnoge odlike koje će naći put do Evrope u periodu romanskog građevinskog stila, naročito dramatični ulazni lukovi i dve bočne trospratne kule.

Ulaz u ovu baziliku je nadkriljen polukružnim lukom nad kojim je terasa. Obnove glavnog luka ukazuju kako je sirijska opsednutost tim elementom, upornim nastojanjima posle nekoliko vekova dovedena do vrhunca.

Spoljašnost crkve odlikuju ulaz sa trodelnim vratima i novorazvijeni zavojiti ukrasi koji obkriljuju prozore. Apsida je polukružna unutra i spolja, za razliku od većine savremenih crkava.

Potonje slede stil polukružne apside unutar spoljnog pravougaonog oblika bogomolje.

Središnji prostor crkve dele tri široka luka koji nose prozorski sprat i krov. Кako bi izdržali teret zidova na kritičnim mestima, korišćeni su relativno vitki stubovi.

Gradeći strane brodice sa ravnim krovom, neimari su prozorskim spratovima dozvoljavali ulazak znatno više svetlosti u crkvi. Opet, prozorski spratovi su odvojeni malim zagradama i kolonadama.

 Izvor: Кuća dobrih vesti/Borislav Korkodelović

Drugi deo možete pročitati na: https://dobrevesti.rs/%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/item/11194-inspiracije-za-notr-dam

Povezane objave